توبه و شرائط آن

توضیحات

این یک مونوگراف تکمیل بوده که دارای پرپوزل هم میباشد شما میتوانید با پیام گذاشتن در وتسپ ما آن را دریافت کنید

وتسپ:۰۷۹۹۱۱۸۸۳۱

مونوگراف به صورت تضمینی بوده که نیاز به تغیرات ندارد و قبلا دفاع و ارایه شده است

---------------------------------------------     

مفهوم توبه

تعریف لغوی توبه

علما علم لغت، برای کلمۀ توبه معانی زیادی را بیان نموده اند که اکثر این معانی به یک دیگر نزدیک هستند.

در فرهنگ معین کلمۀ توبه چنین ترجمه شده است، توبه: مصدریست به معنی دست کشیدن از گناه، بازگشتن به طریق حق و پشیمان شدن از گناه و معصیت.[1] اما در قاموس قرآن کلمۀ توبه به ترجمۀ عام تری شده و مقید به قید معصیت نشده است به این طریق که: توبه، توبه و متاب همه به معنی رجوع و برگشتن است. در صحاح و اقرب الموارد، قید معصیت را اضافه کرده و گفته اند: رجوع از معصیت ولی رجوع مطلق صحیح است زیرا این کلمه در موارد خدای تعالی نیز به کار رفته و در شأن او رجوع از معصیت معنی ندارد مثل این گفته خداوند (ج) «لقد تاب الله علی النبی والمهاجرین والانصار).[2]

درین آیت رجوع مطلق صحیح است، نه رجوع از معصیت.[3]

تعریف اصطلاحی توبه

علما برای توبه تعاریف اصطلاحی متعددی را ذکر کرده اند با وجود اینکه محتوی و مدلول آنها بر حقیقت واحدی دلالت می کند اما در برخی از آنها اشارات علمی و با ارزش وجود دارد لذا به ایراد برخی از این تعاریف می پردازیم: از جنید (رح) تعدادی پرسیدند که توبه چیست؟ جناب فرمود: فراموش کردن گناه یعنی چنان که حلاوت گناه از دل بر آید که به منزلۀ آن شود که نمی شناسد گناه را.

عدۀ بر این عقیده اند که (توبه آتشی است که قلب را به خاطر گناهی که از آن صادر شده است ذوب می نماید).

برخی دیگر از علما به این باورند که (توبه عبارت است از در آوردن لباس جور و جفا و گستردن سفرۀ صفا و وفا).

و بعضی هم درین راستا می گویند: (توبه آتشی است بر افروخته شده در قلب و زخمی است غیر قابل التیام در جگر).

و امام محمد غزالی هم کلمۀ توبه را بطور تفصیلی در کتاب احیاء علوم الدین چنین تعریف نموده است که: توبه عبارت است از مفهوم و معنایی که به ترتیب از این سه امر یعنی علم، حال و عمل تشکیل و تنظیم میگردد. علم در مرتبۀ اول و حال در مرتبۀ دوم و عمل در مرتبۀ سوم قرار دارد: اولی موجب دومی و دومی موجب سومی است چنان ایجابی که بسنت خداوندی در هستی و جهان مقتضی حصول آنست.

از سهل پرسیدند که توبه چیست؟ گفت: توبه آنست که فراموش کنی گناه را.[4]

غزالی میگوید علم عبارت است از آشنائی نسبت به زیان و ضرر گناهان و معاصی و اینکه گناه پرده میان بنده و محبوب است: هرگاه شخصی تائب را عزم راسخ به چنین معرفت قلبی نایل آید قلب او در اثر چنین آگاهی متألم خواهد شد و بر انجام آن عمل به و شر تأسف می خورد زیرا قلب هرگاه احساس این درد و رنج را «ندم» یا پشیمانی می گویند. اگر این درد و رنج بر قلب شخص غالب گردد این درد و رنج قلب او را به سوی حالتی بر می انگیزاند که بدان اراده و قصد میگویند و تائب را بسوی انجام کاری که ارتباط با زمان حال و گذشته و آینده دارد مرتبط میسازد ارتباط عمل توبه کننده به زمان حال به این صورت است از گناهی که اکنون دامنگیر اوست اجتماب ورزد، و به زمان گذشته به این صورت است که به قضأ و جبران ما فات اگر قابل جبران و ترمیم باشد اقدام نماید بنابراین ترک گناه در رابطه با زمان حال و آینده و جبران و تلافی مافات در رابطه با زمان ماضی با ویژه گی تربیتی آگاهی ندامت و قصد را توبه گویند.[5]

توبه از دیدگاه قرآن کریم

( يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَصُوحاً عَسَى رَبُّکُمْ أَنْ يُکَفِّرَ عَنْکُمْ سَيِّئَاتِکُمْ وَ يُدْخِلَکُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ يَوْمَ لاَ يُخْزِي اللَّهُ النَّبِيَّ وَ الَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ نُورُهُمْ يَسْعَى بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَ بِأَيْمَانِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا أَتْمِمْ لَنَا نُورَنَا وَ اغْفِرْ لَنَا إِنَّکَ عَلَى کُلِّ شَيْ‌ءٍ قَدِيرٌ)[6]

(ای مؤمنان به درگاه خدا توبۀ نصوح (خالص و با دوام) کنید باشد که گناهان را مستور گرداند و شما را در باغهای بهشتی که زیر درختانش نهرها جاری است داخل کند، در آن روزی که خدا پیامبر و مؤمنان همراه او را، ذلیل نسازد (بلکه عزیر و سرفراز به گرداند) در آن روز نور ایمان و عبادت آنها در پیش رو و سمت راست ایشان می رود (و راهی بهشتشان می نماید) و در آن حال گویند پروردگارا تو نور ما را به کمال برسان و ما را بیامرز که تنها توبه هر چیز توانایی)

در جای دیگری خداوند (ج) همه خلق را به توبه فرموده است و گفته:

(وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَ الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ)[7]

«ای مؤمنان همه به درگاه خداوند (ج) توبه کنید باشد که رستگار شوید»

(يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ يَسْخَرْ قَوْمٌ مِنْ قَوْمٍ عَسَى أَنْ يَکُونُوا خَيْراً مِنْهُمْ وَ لاَ نِسَاءٌ مِنْ نِسَاءٍ عَسَى أَنْ يَکُنَّ خَيْراً مِنْهُنَّ وَ لاَ تَلْمِزُوا أَنْفُسَکُمْ وَ لاَ تَنَابَزُوا بِالْأَلْقَابِ بِئْسَ الاِسْمُ الْفُسُوقُ بَعْدَ الْإِيمَانِ وَ مَنْ لَمْ يَتُبْ فَأُولٰئِکَ هُمُ الظَّالِمُونَ‌)[8]

«ای مؤمنان هرگز نباید قومی، قوم دیگر را مسخره و استهزا کنند. شاید آن قوم را که مسخره میکنید بهترین مؤمنان باشند و نیز زنان مؤمن قومی دیگر را مسخره نکنند که بسا آن قوم بهترین آن زنان باشند و هرگز عیبجویی خود مکنید و به لقب های زشت یکدیگر را مخوانید که پس از ایمان به خدا نام فسق بسیار زشت است و کسانیکه به درگاه خداوند (ج) توبه نکنند از جمله ظالمان و ستمکارانند».

(إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ التَّوَّابِينَ وَ يُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِينَ‌)[9]

«خداوند توبه کاران و پاکیزگان را دوست میدارد». (فان تابوا و اقاموالصلاه فاخوانکم فی الدین) «پس اگر توبه کنند و نماز برپا دارند.

(إِنَّ الَّذِينَ فَتَنُوا الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِنَاتِ ثُمَّ لَمْ يَتُوبُوا فَلَهُمْ عَذَابُ جَهَنَّمَ وَ لَهُمْ عَذَابُ الْحَرِيقِ‌)[10]

«کسانی که مردان و زنان مؤمن را آزار کرده و بعد توبه نکرده اند ایشان راست عذاب جهنم و ایشان راست عذاب سوزان».

(فَأَمَّا مَنْ تَابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ صَالِحاً فَعَسَى أَنْ يَکُونَ مِنَ الْمُفْلِحِينَ‌)[11]

«و اما کسی که توبه کند و ایمان آورد و به کار شایسته پردازد امید است که از رستگاران باشد»

(إِنَّ الَّذِينَ يَکْتُمُونَ مَا أَنْزَلْنَا مِنَ الْبَيِّنَاتِ وَ الْهُدَى مِنْ بَعْدِ مَا بَيَّنَّاهُ لِلنَّاسِ فِي الْکِتَابِ أُولئِکَ يَلْعَنُهُمُ اللَّهُ وَ يَلْعَنُهُمُ اللاَّعِنُونَ‌ - إِلاَّ الَّذِينَ تَابُوا وَ أَصْلَحُوا وَ بَيَّنُوا فَأُولٰئِکَ أَتُوبُ عَلَيْهِمْ وَ أَنَا التَّوَّابُ الرَّحِيمُ‌ )[12]

«کسانی که نشانه های روشن و رهنمودی را که فرو فرستادیم بعد از آنکه آن را برای مردم در کتاب توضیح دادیم نهفته میدارند، آنان را خدا لعنت می کند و لعنت کنندگان لعنتشان می کنند مگر کسانی که توبه کردند و (خود را) اصلاح نمودند و (حقیقت) را آشکار نمودند، پس آنان را خواهیم بخشید و من توبه پذیر مهربانم».

(قُلْ يَا عِبَادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ لاَ تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعاً إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ‌)[13]

«بگو ای بندگان من که بر خویشتن زیاده روی روا داشته اید از رحمت خداوند (ج) نومید مشوید و در حقیقت خدا همۀ گناهکاران را می آمرزد که او خود آمرزندۀ مهربان است».

(أَ لَمْ يَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ هُوَ يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبَادِهِ وَ يَأْخُذُ الصَّدَقَاتِ وَ أَنَّ اللَّهَ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ‌)[14]

«آیا ندانسته اند که تنها خداست که از بندگانش توبه را می پذیرد و صدقات را میگیرد و خداست که خود توبه پذیر و مهربان است» (و هوالذین یقبل التوبه عن عباده و یعفو عن السیئات) «اوست کسی که توبه را از بندگان خود می پذیرد و از گناهان در می گذرد».

توبه از دیدگاه سنت

عن ابی هریره (رض) قال قال رسول الله صلی الله علیه وسلم:

والله انی لاستغفرالله و اتوب الیه فی الیوم اکثر من سبعین مره.[15]

از ابی هریره (رض) روایت است که فرمود فرمودند رسول خدا (ص) به خدا قسم که هر آینه من طلب آمرزش و توبه می کنیم بسوی خداوند (ج) اضافه از هفتاد مرتبه در روز.

و عن الغرالمزنی (رض) قال قال رسول الله (صلی الله علیه وسلم):

یا ایهاالناس توبوا الی الله فأنی اتوب الله فی الیوم مائه مره.[16]

و از حضرت اغر مزنی (رض)  روایت است که فرمود: فرمودند جناب رسول خدا (صلی الله علیه وسلم): های ای مردم بسوی خدا رجوع کنید یعنی توبه کنید پس زیرا که من روزانه صد مرتبه توبه بسوی او میآورم.

و عنه قال قال رسول الله (صلی الله علیه وسلم): انه لیبلغن علی قلبی و انی لأستغفرالله فی الیوم مائه مره.[17] و هم چنان از غر مزنی (رض) روایت است: گفت فرمودند رسول الله (صلی الله علیه وسلم): هر آینه پوشیدگی بر دلم رخ میدهد و یا گاهی چون به فکر امت مشغول می شوم گویا حجاب بر دلم رخ میدهد) و به تحقیق که من یقیناً از خداوند (ج) روزانه صد بار آمرزش می طلبم.

و عن ابی سعیدن الخدری (رض) قال قال رسول الله (صلی الله علیه وسلم):

کان فی بنی اسرائیل رجل قتل تسعه و تسعین انساناً ثم خرج یسأل فاتی راهباً فسأله فقال اله توبه قال لا فقتله و جعل یسأل فقال رجل ائت قریه کذا و کذا فادرکه الموت فناء بصدره نحوها فاخصمت فیه ملائکه الرحمه و ملائکه العذاب فاوحی الله الی هذه ان تقربی والی هذه ان تبعد فقال قیسوا ما بینهما فوجدالی هذه اقرب بشبر فغفر له.[18]

و از حضرت ابی سعید (رض) روایت شده است که فرمود: فرمودند جناب رسول خدا (ص) که بود در بنی اسرائیل مردی و کشته بود نود و نه نفر را بعداً بیرون شده پرسان می کرد (از قبول شدن توبه اش)، پس آمد بحضور یک عابد یهودی پس گفت آیا برایش توبه هست؟ گفت خیر. پس او را نیز کشت و بسوال کردن خود در بارۀ توبه ادامه میداد. سپس مردی گفت به فلان و فلان قریه برو سپس او را مرگ دریافت کرد پس خود را به مشقت بر بالای سینه خود انداخت و خود را بسوی همان قریۀ نزدیک کرد سپس ملائکه رحمت و ملائکه عذاب در باره اش مخاصمه کردن ددر گرفتن روحش پس خداوند (ج) وحی فرستاد بسوی این قریه که نزدیک شو و بسوی آن قریه که دور شو پس گفت خداوند (ج) اندازه گیری کنید فاصله را و مقایسه کنید در بین هر دو قریه که بسوی کدام یک نزدیک تر است پس بسوی قریۀ که جهت توبه روان بود به اندازۀ یک بلست نزدیک تر یافته شد پس آمرزید او را خداوند (ج).

خلاصه تحقیق

برخلاف پندار عوام، توبه زبانی به تنهایی توبه محسوب نمیشود. وقتی که یکی از مردان عامی نزد بعضی از مشایخ دین میرود و به شیخ می گوید: یا شیخ مرا توبه ده. شیخ هم به او میگوید: به دنبال من یا همراه من بگو: به درگاه خدا توبه کردم به سوی خدا بازگشتم، بر کرده های خود پشیمان شدم، و قصد دارم که هیچ گاه به گناهان باز نگردم و از هر دینی که مخالف با دین اسلام باشد دوری و تبری جستم

اشتراک‌گذاری: